Niedźwiedź

1. NAZWY DAWNE
2. PIERWSZA WZMIANKA
3. HISTORIA
4. INSTYTUCJE KOŚCIELNE I ŚWIECKIE
5. DWÓR l PAŁAC
6. FOLWARK
7. PRZEMYSŁ, TECHNIKA
8. ZIELEŃ KOMPONOWANA, CMENTARZE
9. UKŁAD WSI
10. UKŁAD ZAGRÓD
11. ZABUDOWA
12. STAN ZACHOWANIA
13. WNIOSKI KONSERWATORSKIE
14. KIERUNKI ROZWOJU
15. MORAWSKO
16. GAJĘCKI ŁUG

początek strony

NAZWY DAWNE: Barenbruch do 1945 r.

początek strony

PIERWSZA WZMIANKA - 1753 r.

początek strony

HISTORIA / zarys /:

Dokument lokacji wsi pochodzi z 1753 roku założona w ramach kolonizacji Pomorza przeprowadzanej z inicjatywy króla pruskiego Fryderyka Wielkiego. Każdy z kolonistów otrzymał po 67 mórg ziemi (były to tereny leśne, do karczunku). W 1778 roku we wsi było 12 gospodarstw i szkoła. W 1831 roku wieś, łącznie z filialnymi gospodarstwami, była zabudowana 47 budynkami mieszkalnymi. W 1872 roku w ewidencji regestrów odnotowanych zostaje 36 budynków mieszkalnych, w 1925 roku - 62. Liczba mieszkańców: 1872 r. - 313 (łącznie z gospodarstwami sąsiedzkimi - 508) 1925 r. - 344 2003 r. - 247 początek strony

INSTYTUCJE KOŚCIELNE I ŚWIECKIE

Szkoła - wzmiankowana w 1778 roku, obecnie nie istnieje. Zajazd - założony prawdopodobnie (według relacji mieszkańców wsi) na początku XX wieku, obecny budynek nr 10, pochodzący z pierwszego ćwierćwiecza XX wieku, murowany, przykryty łamanym dachem z centralną wystawką frontową i lukarnami. początek strony

DWÓR / PAŁAC nie odnotowano

początek strony

FOLWARK nie odnotowano

początek strony

PRZEMYSŁ, TECHNIKA

Wiatrak - na mapie z lat 80-tych XIX wieku zaznaczone dwa wiatraki - koźlaki na południowo-wschodnich i południowo-zachodnich krańcach wsi; w latach 20-tych XX wieku istniał już tylko jeden zlokalizowany w południowo-wschodniej części wsi. Obecnie nie istnieje.

początek strony

ZIELEŃ KOMPONOWANA, CMENTARZE

Cmentarze:

1. ewangelicki - założony na centralnym placu wsi w początkowych latach XIX wieku, czytelny na mapach archiwalnych, granice cmentarza wyznaczone kamiennymi pachołkami. Obecnie zniwelowany. Nagrobków brak.
2. ewangelicki - założony na zachodnim krańcu wsi na początku XX wieku. (obecna działka nr 70). Obecnie zdewastowany z fragmentami żywopłotu głogowego, posadzonego na granicach cmentarza. Czytelne dwa nagrobki.

Obsadzenie ulicy

• aleja poprowadzona środkiem szerokiej ulicy zbudowana z ponad 100-letnich kasztanowców i lip.

początek strony

UKŁAD WSI

1. lokacyjny - ulicówka rozwinięta na osi W-E; pierzeje znacznie odsunięte od siebie (analogiczny układ posiadała stara część Morzyczyna - obecnie nieistniejąca)
2. przekształcenia/zmiany - według stanu z lat 80-tych XIX wieku szeroka ulica obsadzona była na wschodnim odcinku aleją zakończoną w centrum wsi cmentarzem. Przy drodze poprowadzonej na przedłużeniu ulicy, na północnym zachodzie, powstała luźna zabudowa w układzie łańcuchówki. W ciągu pierwszego ćwierćwiecza XX wieku pobudowano tu kilka nowych zagród oraz założono -drugi we wsi- cmentarz.
3. współczesny - zachowany -w pełni czytelnie- XVIII wieczny układ ulicówki z późniejszymi nawarstwieniami.

początek strony

UKŁAD ZAGRÓD

A/ dominujący tradycyjny - pierwsi osadnicy zakładali duże zagrody czworoboczne, forma A B/ uzupełniający tradycyjny - według mapy z lat 80-tych XIX wieku we wsi występowały także małe zagrody 2-3 budynkowe - forma D. Budynki mieszkalne lokowano kalenicowo na froncie siedliska. C/ współczesny - zachowane rozplanowanie zagród występujących historycznie., Nieliczne zmiany (wyburzenia, wybudowanie nowych obiektów) nie wpłynęły na układ przestrzenny wsi

początek strony

ZABUDOWA

A/ mieszkalna - w pierzejach ulicy centrum wsi dominuje dom murowany, parterowy, o symetrycznej kompozycji elewacji, przykryty stromym dachem dwuspadowym - typ VI - VI b, z przełomu XIX-XX wieku. Na zachodnich krańcach wsi zabudowa pochodzi z pierwszego ćwierćwiecza XX wieku, są to nieduże domy 3-4 osiowe typu VIII (np. nr 22, 28, 29); B/ gospodarcza - stodoły (sytuowane w głębi zagrody) w wielu zagrodach mają konstrukcję ryglową z górną partią szalowaną deskami, datowane na XIX wiek. (np. w gospodarstwach nr 7, 15, 20, 27). Budynki inwentarskie pochodzą z tego samego czasu - murowane z cegły, w większości z magazynowym poddaszem.



początek strony

STAN ZACHOWANIA - ocena walorów zabytkowych miejscowości

Miejscowość z krajobrazem kulturowym zabytkowym z widocznymi nawarstwieniami od XVIII wieku (układ wsi) do wieku XX (forma zabudowy). Wieś do chwili obecnej posiada dobrze czytelny układ ulicówki, zespół zabudowy historycznej o walorach zabytkowych a także zieleń wysoką (obsadzenia ulicy i cmentarza) wzbogacającą wnętrze wsi.

początek strony

WNIOSKI KONSERWATORSKIE

Propozycje ochrony strefowej:

strefa "B" - obejmująca układ przestrzenny XVIII-wiecznej wsi kolonizacyjnej z parcelą cmentarza, zabudową mieszkalną i gospodarczą i innymi elementami historycznego zagospodarowania wsi (zieleń wysoka, brukowa nawierzchnia ulicy) Ochrona terenu zdewastowanego cmentarza ewangelickiego. Wyłączenie terenu spod wszelkiego inwestowania. Oznakowanie jako miejsca pochówków mieszkańców wsi sprzed 1945 roku Wieś posiada zabudowy o wartościach zabytkowych (chronione) wyszczególnione poniżej

Obiekty objęte nadzorem Konserwator Zabytków

- Niedźwiedź (osada Morawsko): budynek mieszkalny nr 1 proponowany do wpisu do ewidencji - budynek mieszkalny - leśniczówka, stodoła i budynek gospodarczy nr 1, - Niedźwiedź (osada Morawsko): stodoła i dwa budynki gospodarcze.


początek strony

Kierunki rozwoju

Strefy proponowane pod rozwój osadnictwa mieszkaniowego, oraz funkcji mieszkaniowo-usługowej oraz strefy rozwoju funkcji usług, handlu i rzemiosła. Niekorzystne uwarunkowanie rozwoju wsi stanowi trasa przebiegu po stronie południowej wsi linii elektroenergetycznych wysokich napięć. Pod rozwój funkcji osadnictwa mieszkaniowego wyznacza się tereny leżące po północnej i południowej stronie obecnego układu przestrzennego wsi oraz na śródleśnej polanie leżącej poza trasą przebiegu linii elektroenergetycznych wysokiego napięcia. Między liniami w/n wyznacza się tereny dla możliwości lokalizacji usług rzemieślniczych. Na północ od terenów wsi, w pobliżu torów kolejowych, po stronie południowej, wyznacza się tereny pod rozwój funkcji osadnictwa mieszkalnego z usługami.

początek strony

Morawsko

Dawne nazwy. F. Barenbruch / Gasths. Grunwald (do 1945 roku)
Pierwsza wzmianka 1872 rok.
Leśniczówka (F.Barenbruchl oraz karczma/ząjazd (Gasthof Grunwald założone w pierwszej połowie XIX wieku na terenie lasów państwowych (Staats-forst Fridriechswalde) w obrębie wsi Niedźwiedź. Według danych z 1872 roku do leśniczówki należał 1 budynek mieszkalny z 7 mieszkańcami a do zajazdu 2 budynki mieszkalne z 10 mieszkańcami.
Układ zagród. Regularna czworoboczna zagroda leśniczego - forma A. Po wsch. stronie zagrody leśniczego postawiono luźno 5 niewielkich budynków zajazdu
Zabudowa. Mieszkalna - sądząc na podstawie zachowanego domu leśniczego były to pierwotnie obiekty w konstrukcji ryglowej z końca XIX wieku. Gospodarcza - pierwotnie (prawdopodobnie) budynki gospodarcze były szachulcowe (drewniana konstrukcja szkieletowa z wypełnieniem strychułowym, jak tylna ściana stodoły) a w końcu XIX wieku zastąpiono je ceglanymi, jak istniejące budynki gospodarcze.
Stan zachowania. Z zabudowy osady pozostała czworoboczna zagroda leśniczego o jednorodnej zabudowie ryglowej, murowanej.

1. kamienne słupki z początku XX wieku, wyznaczające granice cmentarza w centrum wsi,
2. zajazd z XX wieku (Nr 10),
3. budynki mieszkalne z przełomu XIX i XX: 9, 13, 14, 15, 16, 18, 20, 21, 22, 24, 27.

Proponuje się wprowadzenie następujących stref ochrony konserwatorskiej:

• Niedźwiedź (kolonia Gajęcki Ług): ochrony zagrody leśnej,

początek strony

Gajęcki Ług

Nazwy Dawne : Gross Geluch
Pierwsza wzmianka: 1868 rok
Historia. Leśniczówka założona w drugiej połowie XIX w. w lasach państwowych (Staats forst Friedrichswalde), w obrębie wsi Niedźwiedź. Według danych z 1872 r. był tu 1 budynek mieszkalny z 10 mieszkańcami oraz 64 morgami ziemi.
Przemysł i Technika. Smolarnia wzmiankowana w 1872 roku, obecnie nie istnieje.
Układ wsi. Osada jednodworczna, z zabudową otaczającą czworoboczne podwórze. Zagroda czworoboczna
Zabudowa. Mieszkalna - budynek mieszkalny leśniczego z czwartego ćwierćwiecza XIX wieku, ryglowy. Gospodarcza - ryglowa stodoła i budynek gospodarczy z tego samego okresu co budynek mieszkalni (4ćw XIX w.).
Stan zachowania. Zachowany układ leśniczówki i jednorodny zespół ryglowych zabudowań z 4ćw XIX w., posiada walory zabytkowe.