Morzyczyn

"Księżyc srebrzył drobne fale jeziora. Cicho było dookoła, tylko czasem gdzieś sennie zakwilił ptak w wielkim borem który dochodził aż do wody. Były to krańce wielkiej puszczy, sięgającej het daleko. Mało kto zapuszczał się do tego wielkiego boru, gdzie mieszkał niedżwiedż i ryś i wilk. Kupcy, którzy tu brzegiem jeziora podążali na północ po złoto, czyli po jantar, bojażliwie i spiesznie podążali wyjeżdżonym traktem. Ale na północnym krańcu jeziora, w okolicy dzisiejszego Morzyczyna każdy kupiec się zatrzymywał. Była tu wielka osada, gdzie i przespać się można było i odpocząć. Ale najbardziej znana była ta osada wszystkim z przepysznego miodu, który bartnicy z puszczańskich barci zdobywali. Miód był znakomity kupcy nawet tę wioskę, chociaż inną miała nazwę Medowem, tzn. miód nazwali. Wnet i jezioro, nad którym leżała Medowem obwołano. Z biegiem czasu z dalszych puszczańskich osad tu do Medowa zwożono, gdyż zawsze był nań zbyt. Znane stało się to Medowo z targów miodnych. Tak działo się długi czas. Ale zaczęto karczować puszczę, cofały się leśne ostoje, barci ubywało. W końcu zaprzestano handlować miodem, stara nazwa osady Medowo zanikła, pozostało tylko wspomnienie dawnych czasów w nazwie jeziora Miedwie. A wieś przybrała nazwę Morzyczyn."

Opracowała : Monika Wiśniewska

1. NAZWY DAWNE
2. PIERWSZA WZMIANKA
3. HISTORIA
4. INSTYTUCJE KOŚCIELNE I ŚWIECKIE
5. DWÓR l PAŁAC
6. FOLWARK
7. PRZEMYSŁ, TECHNIKA
8. ZIELEŃ KOMPONOWANA, CMENTARZE
9. UKŁAD WSI
10. UKŁAD ZAGRÓD
11. ZABUDOWA
12. STAN ZACHOWANIA
13. WNIOSKI KONSERWATORSKIE
14. KIERUNKI ROZWOJU

NAZWY DAWNE:

Moritzfeld (1868 r.), Moritzfelde (do 1945 r.) ;

PIERWSZA WZMIANKA:

1752 r.

HISTORIA / zarys /

Wieś kolonijna, założona jak wiele wsi w okolicach jeziora Miedwie, w okresie XVIII -wiecznej kolonizacji po osuszeniu mokradeł wokół jeziora. Osadnicy pochodzili głównie z okolic Dessau w związku z tym wsi nadano imię księcia Moritza von Anhalt-Dessau.

Według regestrów domeny królestwa pruskiego z 1786 roku zarejestrowano w regestrach królewskiej domeny wieś z:

• 24 gospodarstwami chłopskimi,
• kowala,
• nauczyciela
• karczmarza

Łącznie 28 domostw.

W 1868 roku odnotowano:

• 24 gospodarstwa
• zagrodnika,
• kowala
• 2 karczmarzy

Łącznie 56 budynków mieszkalnych.

Liczba mieszkańców:

• 1868 r. - 413;
• 1919 r. -352
• 1925 r. - 435

Do 1939 r.wieś mocno się rozwijała, liczba mieszkańców wzrosła do ponad 800. Sprzyjał temu liczne osrodki turystyczne, gastronomiczne oraz handel.To wszystko wpływało na brak bezrobocia. Krótko przed I-szą Wojną Światową rozpoczęto budowe kurortów na północnym brzegu jeziora. Pierwszy wybudowany został w 1910 przez braci Thom. Inne restauracje i ośrodki powstały znacznie później. Od zachodu: restauracja "Mewa", restauracja "Widok na Jezioro"- później "Kawiarnia Miedwie", "Chata wója Toma" , "Kurort Miedwie" i restauracja "Pod Łabędziem". Wszyskie restauracje miały duże ogródki kawiarniane, które większą częścią wchodziły w promenade. Wszystkie były ogrodzone ozdobnymi płotami i roślinami. W 1922 promenada została przebudowana i jej długość wynosiła ok 2 km. Latem goście i turyści z Stargardu i Szczecina,przybywali autobusami oraz prywatnymi autami.W piękna pogdę ,na parkingach znajdowało się kilka setek samochodów.

Wiele osób korzystało z nowowybudowanej drogi łączącej Morzyczyn ze Stargardem. Wieś (kurort) był bardzo atrakcyjną miejscowością pod względem dostępnych usług. Można było znaleźć:

pocztę, kilka sklepów spożywczych, rzeźnika, piekarnie, czterech ogrodników, kuźnie, fryzjera, szewca, stolarza dwie stacje benzynowe, mechanika, kilka firm budowlanych, zespół muzyczny.

INSTYTUCJE KOŚCIELNE I ŚWIECKIE:

Kościół - w 1868 r. wieś podlegała parafii ewangelickiego kościoła parafialnego w Bielkowie. Kościół zbudowano już po tej dacie. Został zaznaczony na mapie z latach 80-90-tych XIX wieku w centrum wsi. Obecnie nie istnieje.

Wnętrze kościoła ewangelickiego 1920 r.

Widok z wierzy kościoła w kierunku wschodnim.Obecnie ulica Długa, dawniej Dorfstrasse

Plan Kościoła

Na początku lat 90-tych proboszcz miejscowej parafii podjął decyzję budowy nowego kościoła, jednak jego posadowienie nie odpowiada miejscu usytuowania "Starego Kościoła".

Szkoła - wzmiankowana w 1786 roku, potwierdzona w 1868. W tym też roku na utrzymanie szkoły było przeznaczonych ok. 2 ha ziemi. Obecnie nie istnieje.

Karczma - odnotowana w 1786 roku. Pobudowana na południe od wsi, przy drodze Szczecin - Stargard. V 1868 roku odnotowano istnienie 2-ch karczmarzy. Obecnie miejsce lokalizacji nieczytelne.

DWÓR I PAŁAC: (nie odnotowano)

FOLWARK: (nie odnotowano)

PRZEMYSŁ, TECHNIKA:

Kuźnia - kowal wzmiankowany w 1786 roku, potwierdzona w 1868. Obecnie nie istnieje.

Wiatrak - postawiony na południe od wsi. Obecnie nie istnieje.

ZIELEŃ KOMPONOWANA, CMENTARZE:

Cmentarz - ewangelicki założony w XIX wieku, na zachodnim krańcu wsi. Nieczynny. W 2003 roku z inicjatywy lokalnej społeczności przystąpiono do prac związanych ze nadaniem terenowi nieczynnego, XIX wiecznego cmentarza ewangelickiego oraz terenom bezpośrednio przyległym, rangi strefy ochrony krajobrazu co pozostaje w zgodzie z wnioskami i zaleceniami konserwatorskimi. Obecnie uporządkowano teren i opracowano koncepcję zagospodarowania cmentarza poprzez wyeksponowania nielicznie już występujących, cennych pozostałości nagrobków cmentarnych a także poprzez wydzielenie strefy cmentarnej do dalszego zachowania.

UKŁAD WSI:

1. lokacyjny - ulicówka rozwinięta na osi W-E
2. przekształcenia/zmiany - według stanu z lat 80-tych XIX wieku, zabudowa wsi była zorganizowana w układzie zwartej ulicówki. Pierzeje odsunięte od osi ulicy, rozdzielone szpalerami drzew. Pośrodku wsi, na małym placu, wydzielonym w ciągu ulicy, posadowiono kościół. W latach 30-tych XX wieku nastąpiła zabudowa terenu pomiędzy XVIIl -wieczną wsią a szosą Szczecin - Stargard. Na wschód od starej wsi powstała kolonia luźno zabudowana w nieregularnym układzie ulic.
3. współczesny - wieś XVIII -wieczna, utrwalona na mapach archiwalnych nie istnieje. Na mapach z lat 90-tych XX wieki, zarysowuje się jedynie ślad ulicy i cmentarza. Przyczyny likwidacji wsi nieznane. Nowa willowa zabudowa miejscowości rozlokowana jest przy ulicach o nieregularnym układzie.

UKŁAD ZAGRÓD:

1. dominujący tradycyjny - niewielkie zagrody 2-3-budynkowe (typowe dla wsi XVIII-wiecznej kolonizacji - forma D
2. uzupełniający tradycyjny - nieliczne zagrody większe, 4-budynkowe - forma A
3. współczesny - wieś nie istnieje.

ZABUDOWA:

1. mieszkalna - wsi XVIII -wiecznej nieznana. W latach 30-tych XX wieku na terenach poza starą wsią stawiano nieduże (2-4-osiowe) murowane domy ze stromymi dachami, sytuowane szczytowo lub kalenicowo - typ VIII. Pojedyncze budynki były bardziej okazałe, z łamanymi dachami, w typie willi podmiejskiej.
2. gospodarcza - wsi XVIII -wiecznej nieznana. W kolonii założonej w latach 30-tych XX wieku budynki gospodarcze murowane, małokubaturowe.

Budynek nr 7 przy ulicy 3-go Maja - dawniej

Budynek nr 7 przy ulicy 3-go Maja - obecnie

Budynek nr 3 przy uicy 3-go Maja - dawniej

Budynek nr 3 przy uicy 3-go Maja - obeccnie

Budynek nr 11 przy ulicy Mickiewicza - obecnie

STAN ZACHOWANIA: - ocena walorów zabytkowych miejscowości

Wieś XVIII -wieczna została całkowicie zniszczona. Luźno zabudowana kolonia z lat 30-tych XX wieku. W ostatnich latach została intensywnie zabudowywana -na niedużych działkach- domami o bardzo różnorodnej stylistyce. Budynki z lat 30-tych XX wieku ulegają przebudowom.

WNIOSKI KONSERWATORSKIE

Proponuje się ochronę

• cmentarza w czytelnych granicach założenia.
• miejsca lokalizacji kościoła (prawdopodobnie z cmentarzem przykościelnym) w centrum starej wsi Postuluje się umieszczenie w tym miejscu tablicy/głazu i innych elementów, wskazującego na istnienie wsi)
• willi przy ul. Bogurodzicy nr 1 (z lat 30-tych XX w.)

Nie występują obiekty objęte nadzorem Konserwatora Zabytków

Nie proponuje się wprowadzenie stref ochrony konserwatorskiej.

Przewiduje się stworzenie strefy ochrony krajobrazu:

• Morzyczyn, teren XIX -wiecznego cmentarza ewangelickiego,

Kierunki rozwoju

Uwarunkowania rozwoju stanowią przebieg linii elektroenergetycznych wysokiego napięcia, wykluczających rozbudowę wsi w kierunku północnym, co pokrywa się z projektowanym przebiegiem obwodnicy drogi nr 10. Od strony południowej rozwój wsi ograniczają tereny rekreacyjne usytuowane wzdłuż linii brzegowej jeziora Miedwie. Kierunek wschodni zamyka teren węzła komunikacyjnego obwodnicy drogi nr 10 z drogą Szczecin-Stargard Szczeciński.

Część wsi przeznaczona pod intensywny rozwój funkcji osadniczej. Kierunek rozwoju wsi to racjonalne wykorzystanie możliwości przekształcania zabudowy ekstensywnej w układ o większym zagęszczeniu oraz wykorzystanie możliwości terenowych znajdujących się w zachodniej części wsi. Mając na uwadze dużą dynamikę rozbudowy wsi Morzyczyn oraz fakt bliskiego terminu realizacji obwodnicy drogi nr 10, należy uznać za w pełni uzasadnioną konieczność przystąpienia do opracowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w skali adekwatnej do problematyki i stopnia szczegółowości planu.