Kobylanka

1. NAZWY DAWNE
2. PIERWSZA WZMIANKA
3. HISTORIA
4. INSTYTUCJE KOŚCIELNE I ŚWIECKIE
5. DWÓR l PAŁAC
6. FOLWARK
7. PRZEMYSŁ, TECHNIKA
8. ZIELEŃ KOMPONOWANA, CMENTARZE
9. UKŁAD WSI
10. UKŁAD ZAGRÓD
11. ZABUDOWA
12. STAN ZACHOWANIA
13. WNIOSKI KONSERWATORSKIE
14. POSTULUWANE OPRACOWANIA PLANISTYCZNE
15. POSTULOWANE PROGRAMY BADAWCZE, DOKUMENTACJE
16. KIERUNKI ROZWOJU

początek strony

NAZWY DAWNE:

Kobank, (1233 r. ); Cobelanke (1304 r.), Kublank (do 1945 r.)

początek strony

PIERWSZA WZMIANKA:

W 1220 (1233?) roku w dokumencie związanym z klasztorem w Kołbaczu pojawiła się pierwsza wzmianka o wsi (wies klasztorna). W dokumencie dotyczącym rodziny książęcej i klasztoru cysterskiego z roku 1304 także pojawia się wzmianka o istnieniu wsi.

początek strony

HISTORIA / zarys /:

Osada darowana przez Księcia Ottona I w 1304 roku klasztorowi cystersów w Kołbaczu. Po wprowadzeniu reformacji, od 1537 roku wieś w dobrach książąt zachodniopomorskich a po 1648 roku w dobrach elektorów brandenburskich. Około 1700 rokiu we wsi było 7 gospodarstw chłopskich, 3 zagrodnicze. W regestrach majątków Królestwa Pruskiego z 1786 roku wykazano w ewidencji i zarejestrowano: 13 gospodarstw chłopskich, 5 chałupników oraz majątek karczmarza. Łącznie 29 domostw. W 1868 roku we wsi było 13 gospodarzy, 11 zagrodników, karczmarz i 44 chałupników, w tym rzemieślnicy różnego typu. Łącznie wykazanych zostaje 70 budynków mieszkalnych.

Liczba mieszkańców zamieszkująca wieś w połowie XIX wieku sięga liczby 534 osób. W końcu XIX wieku zwiększona zostaje do 597. W 1939 roku zaewidencjonowanych jest 629 osób.

początek strony

INSTYTUCJE KOŚCIELNE I ŚWIECKIE:

Kościół - wzmiankowany w 1786 roku jako filia ewangelickiego kościoła w Bielkowie. Ówczesny kościół był budowlą w konstrukcji ryglowej ze strzelistą wieżą. Przed 1936 roku, w którym pobudowano obecnie stojącą świątynię, wznosił się starszy kościół ryglowy.

Wybudowano go na planie greckiego krzyża. Od południa do wnętrza prowadziła kruchta. Wieża dostawiona była od zachodu i zapewne starsza od nawy, która powstała prawdopodobnie w XVIII w., natomiast wieża ok. 1590, o czym informowała inskrypcja na jednej z belek w jej wnętrzu: ANNO DOMINI 1590. Była to smukła, drewniana dzwonnica ze smukłym, krytym gontem hełmem, zaopatrzonym u dołu w wystawki mieszczące tarcze zegara.
Obecnie istniejący kościół parafialny, rzymsko-katolicki pw. św. Antoniego Padewskiego wybudowany został z cegły w 1934-1936 roku . Jest to modernistyczna budowla ceglana z drewnianą wieżą. Obiekt zbudowany na rzucie prostokąta, zamkniętego od wschodu pięciodzielną ścianą. Otwory okienne podłużne, o łuku odcinkowym. Na kalenicy dachowej od zachodu ustawiono obszerną, drewnianą wieżę z zegarem, przykrytą strzelistym hełmem.

Szkoła - z 1786 roku pochodzi wzmianka o nauczycielu, co dowodzi o istnieniu szkoły we wsi. W 1868 roku na utrzymanie szkoły przeznaczano około 4,5 ha. Karczma- wzmiankowana w 1786 roku, potwierdzona w 1868. Obecnie, lokalizacja karczmy nieznana.

początek strony

DWÓR l PAŁAC: nie odnotowano

początek strony

FOLWARK:

Założony przez cystersów w XIV-XV wieku. (?) nieistniejący jednak ?prawdopodobnie- już od XVIII wieku, po włączeniu wsi do domeny elektorskiej.

początek strony

PRZEMYSŁ, TECHNIKA:

Wiatrak - założony na południowo - wschodnim krańcu wsi. Zaznaczony na mapach archiwalnych. Obecnie nie istnieje.

początek strony

ZIELEŃ KOMPONOWANA, CMENTARZE:

1. Cmentarze: przykościelny - data założenia nie znana a związana prawdopodobnie z datą budowy kościoła. Najstarszy zachowany obecnie nagrobek pochodzi z 1873 roku. Cmentarz otoczony nasadzeniami, obsadzony na granicy szpalerem lipowo-kasztanowym. Kościół posadowiony w północno - wschodniej części cmentarza. Obecnie zauważalne, czytelne granice cmentarza przykościelnego. Dawne nagrobki usunięte. Zachowany jedynie jeden z 1873 roku. Drzewostan zachowany w 70 %; ewangelicki - założony około połowy XIX wieku. W zachodniej części wsi, przy szosie Szczecin-Stargard, otoczony ogrodzeniem, nie zachowanym do dnia dzisiejszego. Obecnie na terenie dawnego cmentarza znajduje się lapidarium. Umieszczone tu zostały nagrobki, krzyże, ogrodzenia grobów, ze zdewastowanych cmentarzy terenu gminy i województwa.
2. Obsadzenia ulic: Lipowy szpaler przy ul. Chrobrego na wysokości kościoła. W szpalerze drzew Lipa - Pomnik Przyrody. To w cieniu korony, obecnego pomnika przyrody w 1456 roku został zawarty pokój pomiędzy walczącymi miastami, Stargardem i Szczecinem o prawa składu nad Inoujściem. (Patrz - Wieniec Zgody)

początek strony

UKŁAD WSI:

1. lokacyjny - prawdopodobnie wieś placowa (owalnica?) ;
2. przekształcenia/zmiany - według stanu zarejestrowanego na mapach archiwalnych - ulicówka rozwinięta na osi N-S, z centralnym trójkątnym placem, na którym posadowiono kościół. W latach 30-tych XX wieku, nastąpiła rozbudowa wsi wzdłuż ulic po południowej stronie szosy Szczecin-Stargard (obecne: ul. Szkolna i ul. Jeziorna).
3. współczesny - wielodrożnica o nieregularnym układzie ulic. Na skutek wyburzeń kilku zagród po wschodniej stronie placu, zwarta zabudowa wschodniej pierzei ulicy Chrobrego została rozluźniona.

początek strony

UKŁAD ZAGRÓD:

1. dominujący tradycyjny - duże zagrody wielobudynkowe z budynkami mieszkalnymi posadowionymi kalenicowo, skupionymi głównie przy ulicy po wschodniej stronie placu ? (forma A).
2. uzupełniający tradycyjny - mniejsze zagrody 2-3-budynkowe, przeważające po zachodniej i południowej stronie placu na północnym krańcu wsi ? (forma D)
3. współczesny - tradycyjne formy zagród słabo czytelne na skutek wyburzeń części budynków, głównie gospodarczych.

początek strony

ZABUDOWA:

1. mieszkalna - zróżnicowana typologicznie i chronologicznie. Najstarszy budynek mieszkalny z trzeciego ćwierćwiecza XIX wieku. Typ ryglowej chałupy wąskofrontowej (typ I) prezentuje budynek przy ul. Chrobrego nr 10, przebudowany w połowie. Również do najstarszych istniejących obecnie budynków mieszkalnych należy ryglowy dom nr 4 przy tej ulicy. Pojedyńcze domy pochodzą z XIX/XX wieku. (typ V). Zdecydowana większość zabudowy mieszkaniowej powstała w latach 20-30-tych XX wieku. (typ II).
2. gospodarcza - zachowały się przykłady ryglowej i szachulcowej zabudowy z drugiej połowy XIX wieku. Jednak większość obecnie zachowanych budynków to małokubaturowe obiekty murowane z początku XX wieku, wtórnie przebudowywane.

początek strony

STAN ZACHOWANIA: - ocena walorów zabytkowych miejscowości

Miejscowość posiada czytelne, historyczne rozplanowanie z nawarstwieniami. Zespół zabudowy niejednorodny o niewielkich walorach zabytkowych, z elementami o wartościach zabytkowych jak przykładowo centralny plac z kościołem i kilkoma budynkami w jego sąsiedztwie.

początek strony

WNIOSKI KONSERWATORSKIE: Propozycje ochrony strefowej:

strefa "B" - ochrony najstarszej części wsi tj. trójkątnego placu z kościołem i cmentarzem przykościelnym oraz zabudowy wokół placu, wraz z cmentarzem XIX wiecznym, pełniącym obecnie funkcję lapidarium, lipowymi obsadzeniami wzdłuż ulicy Chrobrego oraz zachowanym odcinkiem kamiennej nawierzchni ulicy Wyszyńskiego. Warunki ochrony cmentarzy jak w strefie K.

UWAGA: zabudowa o wartościach zabytkowych - chroniona.

Obiekty objęte nadzorem Konserwator Zabytków

• kościół z 1936 roku,
• plebania ul. kś. Głogowskiego 2,
• budynki mieszkalne z przełomu XIX i XX wieku:
  1. ul. Chrobrego Nr 3, 4, 7, 8,
  2. ul. ks. Głogowskiego Nr 1,
  3. ul. Szczecińska Nr 2, 10, 16,
  4. ul. Szkolna Nr 4 (obecna poczta),

Proponuje się wprowadzenie następujących stref ochrony konserwatorskiej:

• trójkątny plac z kościołem oraz zabudowa wokół placu, wraz z cmentarzem XIX wiecznym, pełniącym obecnie funkcje lapidarium, lipowymi obsadzeniami oraz zachowanym odcinkiem kamiennej nawierzchni ulicy.
• Przewiduje się stworzenie strefay ochrony krajobrazu - teren cmentarza XIX wiecznego (obecnie lapidarium),

początek strony

POSTULUWANE OPRACOWANIA PLANISTYCZNE:

Wskazane opracowanie planu zagospodarowania przestrzennego centrum wsi wokół placu kościelnego i wprowadzenie tu ładu przestrzennego oraz ekspozycji historycznych wartości miejscowości

początek strony

POSTULOWANE PROGRAMY BADAWCZE, DOKUMENTACJE:

Postuluje się opracowanie szczegółowych wytycznych konserwatorskich do planu zagospodarowania.

początek strony

KIERUNKI ROZWOJU:

rozwój osadnictwa, usług, handlu oraz rzemiosła i zachowanie wiodącej funkcji administracyjno dla Gminy Kobylanka. Podstawowe uwarunkowanie stanowi decyzja o realizacji obejścia drogi ekspresowej nr 10 po stronie północnej, terenów zabudowanych wsi Kobylanka - układ ten pozwala na dogodny rozwój wsi. Na cele rozwoju osadnictwa wyznacza się tereny leżące po zachodniej i wschodniej stronie wsi Kobylanka oraz tereny na południowej części (po zachodniej i wschodniej stronie drogi wojewódzkiej relacji Kobylanka- Kołbacz. Po stronie południowej drogi nr 10 relacji Kobylanka - Stargard Szczeciński wyznacza się tereny pod funkcje usługowo-handlowe.

Tereny pod rozwój funkcji osadnictwa mieszkaniowego wyznacza się również po południowo-zachodniej stronie drogi gminnej Kobylanka - Motaniec oraz tereny po południowej stronie drogi gminnej Kobylanka - Jęczydół.