Bielkowo

1. NAZWY DAWNE
2. PIERWSZA WZMIANKA
3. HISTORIA
4. INSTYTUCJE KOŚCIELNE I ŚWIECKIE
5. DWÓR l PAŁAC
6. FOLWARK
7. PRZEMYSŁ, TECHNIKA
8. ZIELEŃ KOMPONOWANA, CMENTARZE
9. UKŁAD WSI
10. UKŁAD ZAGRÓD
11. ZABUDOWA
12. STAN ZACHOWANIA
13. WNIOSKI KONSERWATORSKIE
14. KIERUNKI ROZWOJU

NAZWY DAWNE: Niznau 1183 r. , Belkow 1226 r. - do 1945 r.

PIERWSZA WZMIANKA

HISTORIA /zarys /

Własność klasztoru w Kołbaczu. Po wprowadzeniu reformacji, od 1537 r. w domenie książęcej. W regestrach majątków domenalnych Królestwa Pruskiego z 1786 r. zarejestrowano:

• 1 gospodarstwo sołtysa,
• 17 gospodarstw chłopskich,
• 3 gospodarstwa zagrodnicze,
• 2 chałupników,
• karczmarza,
• kowala

Ok.1868 r. odnotowano we wsi:

• gospodarstwo sołtysa,
• 17 gospodarstw chłopskich,
• 3 gospodarstwa zagrodnicze.
• 2 chałupników,

W 1925 r. - 63 budynki mieszkalne. Liczba mieszkańców - ok.

• 1868 r. - 49I,
• 1925 r. - 377
• 1933 r. - 349
• 1939 r. - 319

INSTYTUCJE KOŚCIELNE I ŚWIEKIE:

Kościół - pierwsze wzmianki dotyczące kościoła we wsi pochodzą z 1276 r.; z 1786 r. pochodzi informacja o parafii w Bielkowie. W 1868 r. ewangelicki kościół parafialny, z filiami w Kobylance i Rekowie. Pierwszy kościół (prawdopodobnie XV-wieczna gotycka budowla kamienna?) po pożarze w XIX w. został przebudowany i otrzymał formę neogotycką. Obecnie filialny kościół rzymsko-katolicki. W wyniku remontu po 1980 r. zniszczono wystrój elewacji. Dom wdów po pastorach - wzmiankowany w I786 r., potwierdzony w 1868 r.; obecnie lokalizacja nieznana {wdowy po pastorach mogły mieszkać w pastorówce - budynek nr 6}.

Szkoła - nauczyciel wzmiankowany w 1786 r.; ok. 1868 r. odnotowano szkołę prowadzoną przez zakrystiana; obecny budynek szkoły, pobudowany przy kościele, pochodzi z 1901 r.

Karczma - wzmiankowana w 1786 r.; obecnie lokalizacja nieznana.

DWÓR I PAŁAC: (nie odnotowano)

FOLWARK: (nie odnotowano)

PRZEMYSŁ I TECHNIKA:

Kuźnia - stała prawdopodobnie w miejscu obecnej remizy. Kowal wzmiankowany w 1786 r., potwierdzony w 1868 r.

Wiatrak - odnotowany w 1868 r.; założony na wschód od wsi; na mapie z końca XIX w. dwa wiatraki; wg mapy z lat 20-30 XX w. - już tylko jeden. Obecnie nie istnieje.

ZIELEŃ KOMPONOWANA, CMENTARZE:

Cmentarz przykościelny - data założenia nieznana - powstał prawdopodobnie wraz z kościołem, najstarszy zachowany nagrobek z 1895 r. ; cmentarz otoczony na całym obwodzie kamiennym murem z dwiema bramkami ostrołukowymi datowanymi na XV w. (remontowanymi w 1933 r.); obsadzone szpalerem lipowym przy murze. W końcu XIX w. chowano zmarłych poza cmentarzem, na placu po płd. stronie muru.

Obsadzenia przy ulicy wiejskiej - zaznaczone na mapie z lat 20-30. XX w. w płd. części wsi; obecnie płd. obsadzenia znacznie przerzedzone; zachowane nieliczne zielone bramy przed frontami zagród

UKŁAD WSI:

1. lokacyjny - owalnica, rozwinięta na osi N-S, z kościołem posadowionym w centrum, na wąskim, wydłużonym nawsiu;
2. przekształcenia / zmiany - owalnica; nawsie luźno zabudowane; tu m.in. na płn. od kościoła postawiono szkołę;
3. współczesny - owalnicowy, zachowany we wszystkich elementach i układzie utrwalonym na mapie z k. XIX w.

UKŁAD ZAGRÓD

1. dominujący tradycyjny - równorzędnie liczebnie są dwie formy zagrody: forma B (w płd. części wsi, po zach. stronie ulicy) forma A (duże zagrody po wsch. stronie nawsia)
2. uzupełniający tradycyjny - małe zagrody 2-3-budynkowe - forma D (na krańcach wsi i w obrębie nawsia);
3. współczesny - czytelne formy zagród występujących w k. XIX w. (z nielicznymi ubytkami w zabudowie zagród).

ZABUDOWA

1. mieszkalna - dominują domy murowane, z przełomu XIX i XX w.; dwa zasadnicze typy : szerokofrontowe, 7-8-osiowe z bogatym wystrojem elewacji - typ V oraz wąskofrontowe (łączące pod jednym dachem program mieszkalny i gospodarczy) - typ III. Zwraca uwagę okazały budynek nr 4, przypominający architekturę dworów z k. XIX w., należał on do dużej zagrody, prawdopodobnie związanej z gospodarstwem sołtysa; w wielu domach zachowała się zabytkowa stolarka okienna i drzwiowa;
2. gospodarcza - liczne budynki łączące program mieszkalny (od frontu) i gospodarczy (mury ceglane z końca XIX - pocz. XX w.); bud. inwentarsko-magazynowe solidne, mur. z cegły, (często z ceglanym wystrojem); stodoły z reguły ryglowe lub szachulcowe (starsze)

STAN ZACHOWANIA:

Miejscowość z krajobrazem kulturowym o wartościach zabytkowych:

• dobrze zachowane rozplanowanie wsi owalnicowej; charakterystyczny rytm zabudowy pierzei przemiennie posadowione domy szeroko i wąskofrontowe (zwłaszcza w płd. części wsi)
• liczny zespół dobrze zachowanej zabudowy tradycyjnej z przełomu XIX XX wieku o walorach architektonicznych ; zachowane obiekty związane z infrastrukturą społeczną wsi : pastorówka (ob. Nr 6), szkoła i remiza.
• zachowane jeszcze przed kilkoma zagrodami zielone bramy (para drzew przed budynkiem mieszkalnym)

WNIOSKI KONSERWATORSKIE

Propozycje ochrony strefowej:

Strefa "B" - ochrony układu wsi owalnicowej wraz z dobrze zachowanymi komponentami historycznego układu : kościołem, szkołą, pastorówką i zespołem zabudowy tradycyjnej.

UWAGA: zabudowa miejscowości o wartościach zabytkowych.

Występują obiekty objęte nadzorem Konserwatora Zabytków

• kościół XVw. (XIX) wpisany do rejestru zabytków pod nr 293
• mur kościelny z dwoma bramami z XVw. (XX) przewidywany do wpisu do rejestru zabytków,

obiekty w ewidencji konserwatorskiej to:

• szkoła z XX wieku,
• pastorówka obok budynek mieszkalna nr 6,
• remiza z końca XIX wieku,
• zabudowa mieszkalna i gospodarcza z przełomu XIX i XX wieku: nr 1, 2, 3, 4, 9, 11, 12, 14, 17, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 33, 35, 34, 39, 41, 43, 42.

Proponuje się wprowadzenie stref ochrony konserwatorskiej:

• ochrony układu wsi owalnicowej wraz z dobrze zachowanymi komponentami historycznego układu: kościołem, szkołą, pastorówką i zespołem zabudowy tradycyjnej,

Nie przewiduje się stworzenia strefy ochrony krajobrazu:

KIERUNKI ROZWOJU

Bielkowo to strefa rozwoju funkcji osadniczej oraz zachowania istniejących funkcji rolniczo-usługowych o charakterze ekologicznym na terenach istniejącego zainwestowania rolniczego z możliwością rozwoju osadnictwa w obszarze wsi Podstawowym uwarunkowaniem rozwoju wsi jest jej ogólne położenie ? wieś podmiejska, bliskość terenów rekreacyjnych, jeziora Miedwie, Puszczy Bukowej.

Kierunek rozwoju - to wschodnia strona obecnie zabudowanych terenów, na osi północ-południe oraz po północnej i południowej stronie drogi prowadzącej do wsi Rekowo.